प्रेम रस सिद्धान्त (भाग 24)

✨✨✨✨✨✨✨✨✨
🙏🏼श्रीमद् सद्गुरु सरकार की जय🙏🏼
✨प्रेम रस सिद्धान्त (भाग 24) - जगद्गुरु श्री कृपालु जी महाराज✨
🌷"श्री राधे"🌷
🌿अध्याय 2 -  ईश्वर का स्वरूप🌿

पुनश्च -

सोऽकामयत । बहुस्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा इदम् सर्वमसृजत्, यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा तदेनुप्राविशत् । तदनुप्रविश्य सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किंच । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येषश्लोको भवति ॥ 
             (तैत्तिरीय. 2-6)

अर्थात् उसने इच्छा की एवं तपस्या की जिससे सृष्टि हुई । भावार्थ यह कि वह सृष्टिकर्ता है । एवं - 

अनन्तश्चात्मा विश्वरूपो ह्यकर्ता त्रयं यदा विन्दते ब्रह्ममेतत्।  (श्वेता. 1-9)

अर्थात् वह कुछ नहीं करता । 

इसी आशय से गीता भी कहती है -

मत्त: परतरं नान्यत्किंचिदस्ति धनंजय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ (गीता 7-7)

मया तदमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । (गीता 9-4)

गतिर्भर्ता प्रभु: साक्षी निवास: शरणं सुहृत् । 
प्रभव: प्रलय: स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ (गीता 9-18)

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्त: सर्वं प्रवर्तते । (गीता 10-8)

परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् । 
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ (गीता 10-12)

अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन । 
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेना स्थितो जगत् ॥ (गीता 10-42)

इसी आशय से वेदव्यासजी कहते हैं -

द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । 
वासुदेवात्परो ब्रह्मन्न चान्योर्थोस्ति तत्त्वत: ॥  (भाग 2-5-14) 

सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । 
तेनेदवमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ (भाग. 2-6-15)

पादेषु सर्वभूतानि पुंस: स्थितिपदो विदुः ।
अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ (भाग. 2-6-18)

वेदव्यास की एक परिभाषा तो बहुत ही विलक्षण है - 

यत्र येन यतो यस्य यस्मै यद् यद् यथा यदा । 
स्यादिदं भगवान् साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वर: ॥   (भाग. 10-85-4)

अर्थात् जो विश्वरूप हो, जिसको विश्व-व्यापार प्राप्त हो, जिससे विश्व की रक्षा होती हो, जिसके लिये विश्व हो, जिसमें विश्व उत्पन्न हुआ हो, जिसका विश्व हो, जिससे विश्व स्थित हो, ऐसा माया एवं जीवों का स्वामी ईश्वर है । रामायण भी यही कहती है -

राम स्वरूप तुम्हार वचन अगोचर बुद्धि पर । 
अविगत अकथ अपार नेति नेति नित निगम वद ॥ 
जग पेखन तुम देखन हारे । विधि हरि शंभु नचावन हारे । 
तेउ न जानहिं मरम तुम्हारा । और तुमहिं को जाननहारा ॥ 
राम अतर्क्य बुद्धि मन बानी । मत हमार अस सुनहु सयानी ॥ 

भावार्थ यह कि ईश्वर सर्वथा अदृष्ट, अव्यवहार्य, अलक्षण, अव्यपदेश्य, अचिन्त्य है जैसा कि वेद कहता है -

'अदृष्टमव्यवहार्यम्'
✨✨✨✨✨✨✨✨✨

Comments

Popular posts from this blog

प्रेम रस सिद्धान्त (भाग 25)

प्रेम रस सिद्धान्त (भाग 55)

प्रेम रस सिद्धान्त (भाग 81)